Jak podważyć opinię RODK? „Odpowiedź” Ministerstwa Sprawiedliwości, czyli BRAK ODPOWIEDZI (interpelacja poselska 7390).

2012. Podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości nie odpowiedział posłom na Sejm RP na pytanie nr. 6:

  • Pytanie nr. 6: „Czy istnieją metody podważenia wydanej dla potrzeb postępowania sądowego opinii RODK?”
  • Jak myślisz – dlaczego?

Źródło:


Poniżej dwa dokumenty (numerowane pytania interpelacji i nienumerowane odpowiedzi Ministerstwa) zestawione dla Twojej wygody.


1. Komu podlega pracownik RODK, występujący w sądzie jako biegły?

Rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne funkcjonują na podstawie przepisów art. 84 § 1-3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178).

Nadzór zwierzchni nad ośrodkami sprawuje minister sprawiedliwości, zgodnie z treścią przepisu art. 84 § 1 powołanej ustawy.

Organizację i zakres działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych regulują przepisy rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 3 sierpnia 2001 r. (Dz. U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1063) w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych.

Z danych na dzień 31 grudnia 2011 r. wynika, że w ośrodkach ogółem zatrudnionych jest 590 pracowników merytorycznych, w tym 383 psychologów i 207 pedagogów, a także 86 lekarzy – 68 psychiatrów, 15 pediatrów i 3 lekarzy innych specjalności, a ponadto 103 pracowników administracyjnych i 28 pracowników obsługi.

Psychologowie i pedagodzy zatrudnieni są w rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674), natomiast ich kwalifikacje regulują przepisy § 8 ust. 2 i 3 cytowanego wyżej rozporządzenia.

2. Czy i kto weryfikuje jego kwalifikacje i merytoryczną stronę wydawanej opinii?

Kwestie prawidłowości zatrudniania osób na stanowiskach psychologów i pedagogów w ośrodkach, w tym ich kwalifikacje, wykonywanie obowiązków, forma i przebieg kariery zawodowej, podlegają systematycznej kontroli przez wizytatorów sprawujących nadzór nad ośrodkami.

Zgodnie z przepisem § 8 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia psychologiem w ośrodku może być osoba mająca dyplom ukończenia wyższych studiów magisterskich z zakresu psychologii oraz co najmniej trzyletni staż pracy w poradnictwie rodzinnym lub z młodzieżą niedostosowaną.

Z kolei pedagogiem w ośrodku może być, zgodnie z przepisem § 8 ust. 3 tego rozporządzenia, osoba mająca dyplom ukończenia wyższych studiów magisterskich z zakresu pedagogiki specjalnej, opiekuńczej, resocjalizacyjnej, profilaktyki społecznej lub resocjalizacji oraz co najmniej trzyletni staż pracy w poradnictwie rodzinnym lub z młodzieżą społecznie niedostosowaną.

3. Czy istnieje organ poza sądem, który może zweryfikować pod kątem poprawności wydaną opinię?

Pracownicy pedagogiczni ośrodków za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w przepisie art. 6 ustawy Karta Nauczyciela, podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej przewidzianej przepisem art. 75 ust. 1 tej ustawy.

Zgodnie z zapisem art. 6 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (Dz. U. Nr 73, poz. 763, ze zm.), nadzór nad wykonywaniem ustawy sprawuje minister właściwy do spraw pracy.

Merytoryczną poprawność opinii opracowanej przez zespół rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego ocenia organ zlecający, którym może być sąd lub prokurator (§ 14 pkt 1 rozporządzenia).

Badania prowadzone w ośrodkach mają na celu udzielenie wyczerpujących informacji na tezy zleceniodawców i zmierzają do tego, by umocnić rodzinę, poprawić jej funkcjonowanie, korygować błędy wychowawcze, rozładowywać konflikty rodzinne, a przede wszystkim dbać o ochronę interesów dziecka. Sporządzona na ich podstawie opinia stanowi zatem istotny dowód zarówno dla rozstrzygnięcia kwestii z zakresu władzy rodzicielskiej czy kontaktów rodziców z małoletnim, jak też dotyczących doboru właściwych środków oddziaływania wychowawczego w stosunku do nieletniego celem uzyskania korzystnych zmian w jego osobowości i zachowaniu.

Standardowo członkowie zespołu badającego dokonują analizy i oceny problemów dotyczących sytuacji opiekuńczo-wychowawczej dziecka, uwzględniając przy tym stanowisko osób badanych co do podejmowanych przez nie działań instytucjonalnych, a ponadto ich opinie w kwestii wykonywania władzy rodzicielskiej wraz z propozycjami rozwiązań tych problemów.

Uwzględniając nadto profesjonalizm i rzetelność zespołów badawczych w procesie diagnostycznym, nie sposób pominąć znaczenia opinii rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego dla poznania i wyjaśnienia okoliczności związanych ze sferą emocjonalną i kształtowaniem wzajemnych relacji pomiędzy rodzicami a dzieckiem, a tym samym podjęcia przez sąd decyzji odpowiadającej w optymalnym stopniu jego dobru.

O zakresie przeprowadzonego badania, a w konsekwencji sporządzonej na jego podstawie opinii decyduje organ zlecający, w zakresie kompetencji którego pozostaje określenie tezy dowodowej. Organ ten decyduje również o przydatności danego środka dowodowego dla potrzeb konkretnego postępowania.

Opinia rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego stanowi jeden z takich środków. Jak podkreśla się w orzecznictwie, dowód z opinii biegłego podlega ocenie sądu przy zastosowaniu art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, na podstawie właściwych dla jej przedmiotu kryteriów zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków (postanowienie SN z dnia 7 listopada 2000 r., I CKN 1170/98, OSNC 2001, nr 4, poz. 64, uzasadnienie wyroku SN z dnia 15 listopada 2002 r., V CKN 1354/00, Lex nr 77046).

Prawidłowość realizacji przez sąd wyrażonej w powołanym przepisie zasady swobodnej oceny dowodów podlega kontroli w toku instancji, stąd też popełnienie uchybienia przy jej stosowaniu strona postępowania może podnieść w formie zarzutu, wnosząc określony środek odwoławczy.

Po przedstawieniu opinii przez biegłego, zgodnie z przepisem art. 286 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd może zażądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie. Powołany przepis nie przewiduje jednak obowiązku wysłuchania biegłego przed sądem w każdym wypadku. Decyzja co do tego, czy opinia wymaga dodatkowych wyjaśnień ze strony jej autora, a w konsekwencji, czy wyjaśnienia te powinny być złożone w formie ustnej, czy też pisemnej, należy do sądu orzekającego w danej sprawie.

W judykaturze i doktrynie podkreśla się, że obowiązek wezwania biegłego na rozprawę w celu złożenia ustnych wyjaśnień powstaje wówczas, gdy strona zgłasza zastrzeżenia do opinii pisemnej lub sąd orzekający powziął wątpliwości co do elementu opinii, który może kształtować bądź współkształtować treść rozstrzygnięcia w sprawie (wyrok SN z dnia 23 kwietnia 1999 r., II UKN 590/98, OSNAPiUS 2000, nr 12, poz. 484).

Warto też przytoczyć stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 22 stycznia 2004 r. (V CK 197/03, niepubl.), w myśl którego obowiązek wezwania biegłego na rozprawę powstaje wówczas, kiedy strony zgłaszają zarzuty wobec opinii, wyrażają zamiar zadawania pytań, oraz wówczas, kiedy sformułowania opinii nie są na tyle jasne i jednoznaczne, by pozwalały na dokonanie na jej podstawie stanowczych ustaleń.

Występując w sądzie jako biegły członek zespołu opiniodawczego rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego podlega przewodniczącemu posiedzenia, na które został wezwany. Do przewodniczącego posiedzenia należy bowiem prowadzenie posiedzenia i kierowanie jego przebiegiem w sposób zapewniający zachowanie powagi, sprawności oraz gwarancji procesowych stron i zasad postępowania cywilnego (art. 155 §§ 1 i 2 K.p.c.).

Powyższe rozwiązania prawne dostarczają niewątpliwie mechanizmów proceduralnych pozwalających na skontrolowanie opinii sporządzonej przez rodzinny ośrodek diagnostyczno-konsultacyjny, co ma istotne znaczenie, poza niekwestionowanymi kwalifikacjami członków zespołu opiniującego, ich doświadczeniem pedagogicznym i psychologicznym, jak również możliwością korzystania z obowiązujących przy tego rodzaju badaniach ustalonych standardów, dla zapewnienia należytego poziomu merytorycznego tych opinii.

Poza sądem pod względem poprawności merytorycznej opinię może zweryfikować Polskie Towarzystwo Psychologiczne, a w zakresie prawidłowości zastosowanych procedur badawczych – organ prowadzący.

4. Od ilu lat obowiązują stosowane przez RODK metody badawcze?

W celu usystematyzowania obowiązujących w ośrodkach procedur i stosowanych metod i technik diagnostycznych w 2005 r. zostały opracowane ˝Standardy opiniowania w rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych˝, które w marcu 2011 r. zostały zmodyfikowane i przekazane do stosowania w ramach nadzoru zwierzchniego. Określają one procedurę przeprowadzania badań oraz standardy metodologiczne diagnozowania. Wymieniony wyżej dokument opracowany został przy udziale sędziów sądów okręgowych, wizytatorów nadzoru pedagogicznego, ekspertów z Instytutu Ekspertyz Sądowych oraz pracowników naukowych Uniwersytetu Gdańskiego, Uniwersytetu Warszawskiego oraz Pracowni Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

5. Czy odnotowuje się w Polsce procesy przeciwko psychologom na skutek naruszenia przez nich dóbr osobistych w wydawanych przez nich opiniach?

Pragnę jednocześnie poinformować, że Ministerstwo Sprawiedliwości nie dysponuje danymi odnośnie do procesów cywilnych przeciwko psychologom na skutek naruszenia przez nich dóbr osobistych w związku z wydanymi opiniami.

6. Czy istnieją metody podważenia wydanej dla potrzeb postępowania sądowego opinii RODK?

  • Gdzie jest odpowiedź?

7. Czy istnieje obowiązkowy program podnoszenia kwalifikacji zawodowych osób, które pracując w RODK, wydają opinie?

Pracownicy ośrodków systematycznie doskonalą swoje umiejętności zawodowe, zgodnie z wymaganiami ustawy Karta Nauczyciela oraz corocznie opracowywanym i zatwierdzanym przez kierownika rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego harmonogramem szkoleń.

Obowiązek podnoszenia kwalifikacji zawodowych związany jest z procedurą awansu zawodowego nauczycieli, która dotyczy również pracowników rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych.

Rodzaj i tematyka podejmowanych przez pracowników ośrodków szkoleń podlega kontroli organu sprawującego nadzór pedagogiczny w ramach przeprowadzanych lustracji i wizytacji. Istotne jest, aby podejmowane formy doskonalenia pracowników merytorycznych w ośrodkach były zgodne z zakresem jego działalności w zakresie diagnostyki, metodologii badań, pedagogizacji rodzin, terapii krótkoterminowej, technik wnioskowania i konstruowania opinii i uwzględniały aktualną wiedzę z danego obszaru.

W 2011 r. wysokość środków na szkolenia pracowników ośrodków, według ustawy budżetowej, wyniosła 306 tys. zł.

Zgodnie z Kodeksem etyczno-zawodowym psychologa, którego tekst w obecnej wersji zatwierdzony został przez Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Psychologicznego w 1991 r., obowiązkiem psychologa jest stały rozwój zawodowy i dążenie do rozwoju osobistego, natomiast kwalifikacje specjalisty powinny odzwierciedlać aktualny poziom wiedzy i technik psychologicznych. Psycholog ma prawo samodzielnie dobierać metody i techniki badawcze zgodnie z obowiązującymi zasadami metodologicznymi.

8. Ile kosztuje rocznie budżet państwa utrzymanie wszystkich ośrodków RODK?

Ogółem w 2012 r. na funkcjonowanie rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych poczyniono wydatki w wysokości 48 544 tys. zł.


Możesz próbować kolejno: